De persoonlijkheid van Het Alfabet

********
Vanaf heden is het mogelijk de persoonlijkheid van Het Alfabet te ontdekken zonder de procentjes van uw laptopbatterij achteruit te zien gaan. Voor een belachelijke prijs vindt u onderstaande tekst in boekvorm op Bol.com, voor een minder belachelijke prijs rechtstreeks bij mijzelf.

********

Het schrijven van tekst is geen lachertje, het is eerder een loodzware klus. Neen, een tekst

is niet gebaseerd op het samen plaatsen van zinnen, laat staan op het correct vormen van een zin met een gekregen trosje woorden. Zoals het gehele complexe universum in materie samen te vatten is in 12 elementaire deeltjes, zo bestaat elke zin uit een Nederlandse tekst uit 26 prachtige elementaire symbolen. Voor het gemak worden deze hier als 'letters' aangeduid.

Mooi gezien, Robin, denkt u vast met een kruiwagen sarcasme op uw innerlijke stem. Nochtans is de studie van deze letters meer dan de moeite waard: ze zijn allen zo statisch en onveranderlijk en in bezit van een (jawel) unieke persoonlijkheid. De symbooltjes geven een woord een volledig ander karakter mee. Geen enkel woord dat met masker de tekst op kan: hun karakter wordt blootgelegd door de aan- of afwezigheid van letters in het lichaam.

De persoonlijkheid van het alfabet deed ik al eerder uit de doeken. Hier kan u alle tekstjes herlezen.

A

"In de kilte van de ijswoestijn in Groenland is geen zekerheid. De kansen om in de winter genoeg vlees te hebben voor het gezin en om sneeuwstormen te overleven zijn klein. (...) Daar doemt in de late herfst de letter A op aan de horizon. Twee logge poten en een steunbalk ertussen geven hem een groots, statisch karakter. Vervuld van wilskracht en vastberadenheid geeft hij elke Groenlander moed om de winter door te komen. Hij blijft in bescheidenheid en wil niemand naar hem zien omkijken, maar in de hoofden van elke Groenlander leeft de aanwezigheid van A."

Dit zou een perfecte vertegenwoordiging van de letter A kunnen zijn in het menselijk leven. Zekerheid is waar hij voor staat. De eerste letter, vooraan, leidend; zo kennen we onze A. Elke andere letter is trots op haar A. Al wordt er nooit openlijk over gesproken, er heerst algemeen respect voor hem.

Laat de A ons alfabet voorafgaan, tot in de eeuwigheid!

B

"Bee, de bee letter die bee in b dit -ericht b aan -od komt is de B letter." In voorgaande zin blijkt meteen het opdringerige karakter van de te bespreken letter B. Met zijn twee bolle buiken vooruit wandelt deze grote jongen door de zinnen waar hij amper mee te maken heeft. Nonchalant, naïef en zonder enig doel voor ogen. In elke zin is hij meteen opgemerkt. Proficiat, B.

Bij het uitbrengen van een woord dat een B vooraan heeft, spat deze B naar voren alsof het een levensnoodzaak is op tijd de mond te verlaten. Dit alles zonder enig besef van veroorzaakte irritatie. Neemt uzelf maar eens zo'n B-woord in de mond. U zal rap genoeg merken dat de explosie van deze bombast alle aandacht opeist. De rest van het woord is nog van weinig belang.

Zo besluiten we onze letter B: opdringerig, maar zo onschuldig.

C

"Er werd gedanst, gepraat, gelachen en gevierd. Drank en hapjes waren in overvloed. Geen letter die niet in haar nopjes was op dit Letterfeest. Ver weg van de muziek en het feestgedruis, in een donkere hoek van de zaal, stond een tafel met enkele stoelen. Slechts twee van deze stoelen waren bezet: door C en H. Als op een schip dat steeds verder van het vasteland weg dobbert, zo bracht hun innig gesprek hen ver weg van het gedans en gefeest. Daar gebeurde het dat C, na 3500 jaar van verlegen verliefdheid, uiteindelijk haar liefde verklaarde aan H."

Als u "wat een melig tekstje" denkt, ben ik het volledig met u eens. Nochtans is C niets anders dan een melig en verlegen symbooltje dat aan weinig anders denkt dan aan haar geliefde H. Weinig origineel Nederlandse woorden zijn ooit gevormd waarbij de C niet gevolgd wordt door H. Als ze samen zijn, klinkt er een zachte geruststellende wind, of het geluid dat een moeder maakt om rustig haar kind het zwijgen op te leggen. En dit alles benadrukt de flauwheid van C eens te meer.

Laat C haar kinderlijke verliefdheid nooit verliezen, zodat de zachte CH-klank altijd mag blijven bestaan.

D

Waar B een vervelende dikzak bleek te zijn, is D een joviale dikzak. Hoewel ze elkaar niet kunnen uitstaan, hebben ze zeer veel gemeen. D komt af en toe met de buik vooruit een woord ingewandeld om gezellig te babbelen met medeletters. Niet iedereen is even tevreden met zijn komst, maar net als B kan dit D geen snars schelen.

Ook in opdingerigheid (of opdrong, misschien is één van de twee een bestaand woord) verschilt de enkelbuiker weinig van de dubbelbuiker. De D zal zich altijd lacherig en kameraadschappelijk gedragen, maar als er wat te graaien valt, stormt onze egoïst erop af.

D, goeie ouwe vriendelijke D. Hij zet onze woorden krachtig in met emmers vastberadenheid.

E

Een lettertje met wie iedereen vertrouwd is, maar waar weinig aandacht aan geschonken wordt, is de E. Het symbool heeft op zich weinig te bieden. Vergelijk het met de pionnen onder de schaakstukken, het werkvolk onder de 19e eeuwers of de zwarte energie in ons universum. Ze zijn allesbehalve speciaal of interessant van karakter. Het is de grijze massa die zijn job doet en zich uit diep gewortelde conservatieve overwegingen verder gewoon stil houdt.

Maar denkt u niet dat we zonder onze E zouden kunnen. Dit doodnormaal symbooltje houdt onze zinnen, volgepropt met allerlei exotische woorden, mooi staande. N tkst mt gwon zinnn zondr zou n hl stuk llijkr wordn. Ht is mtn vl moilijkr om t lzn n dat maakt ht lzn minr luk, vindt u nit? Inderdaad, ook onze normaalste letter E verdient de waardigheid waar hij recht op heeft. Hij heeft zijn belang maar al te mooi verwezenlijkt doorheen de jaren.

E, zonder wie een zin geen zin meer zou zijn.

F

Fel en flitsend, zo kennen we onze F het best. Een 'cool kid' onder de letters. Met zonnebril en kauwgom (een uitgesproken funky verschijning) in de mond maakt hij vele zinnen onveilig.

Zelf eigent hij zich ook de woorden fantastisch, formidabel, fenomenaal, fonkelend, fameus, feestelijk en fabuleus toe. Toeval dat al deze woorden met een F beginnen? Ik dacht het niet. F heeft met zijn iets te hoog gegrepen zelfbeeld zorgvuldig gekozen zelf vooraan te lopen bij deze woorden.

De F, een 't kofschip'er van origine (of 't fokschaap'er, het is slechts een kwestie van verschil in literatuur), is trouwens in elk opzicht tegengesteld aan zijn lieflijke zusje V, aan de andere kant van het alfabet. Er is geen letter die begrijpt hoe deze twee familie van elkaar kunnen zijn.

Tot zover F, de geschikte letter voor wie zijn woord wat wilt ver-cool'en.

G

"Als de lente in een langdurig gevecht de winter uiteindelijk overwint, is de tijd aan haar om de wereld om te vormen zoals ze wil. Ze doet jonge kinderen buitenkomen om te ravotten, gunt de planten hun mooiste kleuren boven te halen en laat onschuldige kalverliefde ontstaan. Weinigen voelen geen vreugde in deze tijd van nieuw leven, al is er één die zich verstopt voor dit seizoen: de G.

Verzonken in een verdriet dat mens noch letter kan begrijpen, trekt G zich terug in de kilte van zijn bestaan. Hij kijkt naar wie hij is en wie hij niet is en waarom okkernoten moeilijker te kraken zijn dan pinda's. Hij kijkt naar wat zijn leven heeft gemaakt tot wat het nu is en hoeveel knikkers nodig zouden zijn om een badkuip te vullen. Hij kijkt dieper dan een ander denkt te kunnen zien. Alleen vindt hij niets. Hij krijgt geen antwoorden, maar zijn vragen nemen toe. En het verdriet van G is groot.

Terwijl de lente de levenslust in anderen naar boven haalt, zit G in gedachten verzonken, te wachten op de herfst."

Een lange en weliswaar overdreven inleiding illustreert het leven van G tussen de andere letters in het alfabet. Kijkt u eens naar onze G: hij zit met gebogen rug en een blik die enkel op zichzelf is gericht. Alsmaar is hij bezig met het denken over grote levensvragen en futiliteiten. Zijn gedachten maken hem weemoedig en dat doet hem enkel meer nadenken. De weltschmerz knabbelt steeds meer levensvreugde van dit lettertje weg.

De letter G zal weinig woorden voorop lopen zonder hierbij de klos te zijn. Zowat 95% van de woorden die met een G beginnen zijn stomweg 'ge-'woorden: voltooid deelwoorden, adjectieven en dergelijke. Met andere woorden woorden waarbij het 'ge-'deel van geen enkel belang is. Voor de rest kreeg de stakker nog enkele standaardwoorden toegeworpen. Goed, groot, graag, gaan en (al een iets complexere) gooien. Geen van alle is speciaal, maar ze zijn van groot belang in onze taal.

Ach, arme G. Wat hoop ik dat hij nog steeds onze woorden zal mogen vermooien met zijn zachte klank.

H

Al wie in het lager onderwijs schoontjes heeft geleerd dat het alfabet in te delen is in klinkers en medeklinkers, moet ervoor openstaan om die klinkklare onzin gedag te zeggen bij het lezen van dit stukje tekst over de H. Deze letter is in mijn ogen namelijk niets meer dan een geforceerde uitademing, het uitbrengen van geluid na een gedane inspanning.

Bij het uitspreken van de H is er van een klank amper sprake. Niet eens zo abnormaal, zij het niet dat men de mond niet eens hoeft te vervormen bij het uitbrengen van de H. Dit geeft de H zijn onverschillige en ijle karakter. Het spijt me dit te zeggen, maar ik heb moeite de H een volwaardige medeklinker te noemen.

Zoals u zich vast nog wel zult herinneren, is C de grote liefde van H. In de reeds besproken CH-klank is het dan ook dat de H tot zijn (enige) recht komt. Op zich stelt de letter weinig voor, maar het is in deze klank dat C zijn invloed op H laat gelden en er uit deze liefde een zachte, sussende klank uit voortvloeit. Maar begrijp me niet verkeerd: nog steeds is de H in mijn ogen de domste der letters.

H, laat uw volledig onverschillige persoonlijkheid de woorden kleuren tot wat ze tot nu nog steeds zijn.

I

"Zo vanzelfsprekend als een vis die op het droge spartelt, weer zijn weg naar het nat vindt, zo vanzelfsprekend is ook de letter I." Een akelig vergezochte analogie, denkt u? Helemaal mee eens, maar telkens ik aan de I dacht, kwam het beeld van een op het land spartelende vis in mij naar boven. Excuses hiervoor.

Paraat, duidelijk en vanzelfsprekend; dat is de I zowat samengevat. En meer woorden maak ik aan zijn eenvoudige karakter niet vuil. Merkt u alleen even op dat de I zoals u die hier leest wel degelijk een kort, simpel staafje is. In sommige lettertypes staat deze hoofdletter I met steepjes onder- en bovenaan. Compleet belachelijk natuurlijk, aangezien dit de schoonheid van eenvoud bij dit lettertje meteen wegneemt. Dat hij in kleine letter een puntje krijgt, kan enigszins in zijn karakter passen, maar die horizontale streepjes zijn werkelijk verfoeilijk!

I, altijd klaar.

J

Zonder twijfel een apart lettertje, maar absoluut niet minderwaardig, is de J. Dat hij wat gek is, blijkt uit het arsenaal van woorden waarin hij voorop loopt: jojo, jakhals, jongerenproblematiek, Jezus, janboel, jij, justitie, jaarring en janusgezicht. En dan hebben we bijna alles gehad, want de pagina's die de letter J in het woordenboek inneemt, beslaan in een standaardwoordenboek nog geen tien bladzijden. Het zijn woorden waar men bijna van moet lachen (op jongerenproblematiek na) omdat J ze dat aparte karakter meegeeft.

Nog niet overtuigd van de zotheid van J? Bekijkt u zijn uiterlijk eens. Hoe valt deze gekkerd anders samen te vatten dan een stokje met een staart, een I met een tsjoepke aan? De letter is allesbehalve lelijk, hij is gewoon uniek.

Natuurlijk wijd ik ook een alinea aan de uitspraak van dit bizar lettertje. Als tussenletter in een woord zal het waarschijnlijk niet zo opvallen, maar als u de J nu even afzonderlijk uitspreekt, zal duidelijk worden hoe geforceerd u de mond moet houden voor de uitspraak ervan. De kramp zal u vlug overvallen. (Leuk dat u het ook probeert voor uw computerscherm.) Na 5 seconden uitspreken van de J borrelt de vraag al op met welke klank u eigenlijk begonnen was. Was het een lage I of het geluid van een versleten koelkast?

De J, zijn gezonde gekte laat geen woord aan saaiheid over.

K

Eindelijk, het is zover. Daar is weer eens een grote, betekenisvolle medeklinker: de K. Niet dat u van een 't kofschipper anders verwacht zou hebben, maar deze K is zijn eigen woordje waard: kracht. De letter is zo scherp en krachtig dat je er een ruit mee kan ingooien. Ik durf u zelfs meer zeggen (en dat zal ik doen ook), het uitspreken van de K voelt als het uitspreken van een volledig woord.

U merkt het: deze K is belangrijk genoeg om in een zin op te duiken. Toch is het niet altijd leuk vertoeven in het gezelschap van deze jongen. Hij is nogal opschepperig en weet anderen de les te spellen en als je het niet met hem eens bent, heeft hij een hoopje K-scheldwoorden klaarliggen. (U kan vast op enkele woorden komen.)

De K heeft ook een broertje in Frankrijk wonen, die jammer genoeg in deze alfabetanalyse niet apart aan bod zal komen. Deze g, zoals u hem kent van garçon, heeft een nek die in dikte niet veel verschilt van die van K. De twee broers bij elkaar zijn dan ook kwadratisch erger dan één van hen. Misschien maar goed dat hij in ons alfabet niet voorkomt.

K, eveneens de letter van kaka.

L

"Suf en levensmoe ligt de jongen op bed. Het besef weinig belangrijks te kunnen betekenen in de stad waarin hij leeft doet hem niet opstaan. Zijn gedachten leiden zich weer eens naar nergens, als er plots weer iets naar boven komt. Iets waar hij lang niet aan heeft gedacht en zijn leven als in een flits verwarmt en omarmt: de L. Hij schuift de luiheid voor zich uit, hij krijgt weer zin. De jongen glimlacht, staat op en begint, doet, creëert en betekent. Heel even komt het beeld van L weer voor zich. Hij bedankt haar. Ach, L, hoe zou hij zonder kunnen."

Bovenstaand tekstje lijkt misschien wat religieus, maar dit is wel een voornaam voorbeeld van wat de L voor ons betekenen kan.Voor sommigen is ze een gevoel zijn van zin en leven, terwijl anderen rusten in haar geborgenheid en zachtheid. Neen, de L is geen godin, noch een goedhartig jezusfiguur, ze is simpelweg een idee dat voor elk mens aan iets anders geassocieerd is.

Genoeg hierover. Wie heeft trouwens ooit het adjectief 'rollend' bij de R geplaatst? Kletsen verdient deze persoon, omdat dit woord veeleer bij de L past. De L vloeit tenminste uit je mond alsof ze eruit komt gerold, terwijl de tongpunt-R (of dus rollende R) duidelijk klettert. Meer R-nieuws over 6 berichten.

L, met de zachtheid van ongeroosterde marshmallows

M

Een letter die weinig te zeggen heeft in ons alfabet, is de M. Hij zal niet al te uitgebreid aan bod te komen en is hier tevreden mee. Stil en wijs slijt de M zijn dagen. Nietszeggend kan hij voor zich uit staren, zonder behoefte te hebben aan iets. En hij is er tevreden mee. Voor de M is er slechts één woord van belang. Eén woord waar de letter volledig kenmerkt: midden. En daar is hij tevreden mee.

M, meer is niet nodig. Voldoende is genoeg.

N

    "Het geluid van honderden voetstappen wordt langzaamaan luider en iedereen uit het dorp weet meteen dat de tijd weer daar is. Aan de vensters van vele huizen verschijnen nieuwsgierige kinderen. Sommigen maken dit voor de eerste keer mee, maar allen zijn even verstomd bij het zien van de voorbijlopende troep N' en. Geschikt in rijen en met vaste tred lopen ze recht op doel af. Het is als een natuurwet dat ze samenblijven. Er is niemand van hen die anders denkt dan hun gemeenschappelijke groepsgeest. Er is niemand van hen die daadwerkelijk denkt.

    Een meisje van vijf staat voor het raam en ziet dit schouwspel voor het eerst. Ze kijkt angstig naar haar moeder, die bij haar staat. "Wat gaan ze doen, mama?" vraagt ze. Haar moeder moet glimlachen om haar kinderlijke schrik en zegt daarna met serieuze stem: "ze bouwen, liefje. Ze maken gebouwen voor ons dorp en voor alle dorpen ver van hier..." Ze draait haar hoofd weg van haar dochter en mompelt tegen zichzelf: "... maar tegen welke prijs?""

Ik moet er amper uitleg bij geven: zoals de E onder de klinkers is, zo is de N onder de medeklinkers. Hij heeft één voorname taak: stabiliteit toevoegen aan de wankele woorden die we vormen. Er is geen werkwoord of meervoud dat deze letter op een E bengelend achterlaat. N staat voor stevigheid en zekerheid. En toegegeven, het laatste zinnetje van bovenstaande inleiding was overbodig om het leven van de N in kaart te brengen, maar ik kon het niet laten.

Alsof zijn functie in een woord het karakter van de N nog niet genoeg blootlegt, blijkt ook de klank van deze letter ervan in dit kader te passen. Neemt u de N eens in de mond. Het zal u opvallen dat er geen enkele klank op zal volgen (en niet alleen omdat ik u dat net gevraagd heb). Uw toon zal namelijk naar beneden gaan bij het vormen van de de letter, vooral bij het einde van een woord. De N voegt toe, rond af en klaart het woord. En wat is hij er goed in, reeds in het vak voor een duizendtal jaren. Laat hem ook dit tekstje afsluiten...

N, zonder hem waren onze woorden hopeloos labiel.

O

In dit bericht is alweer een pracht van een letter te bespreken: de O. Alvorens ook maar iets van haar karakter uit de doeken te doen, wil ik even uw aandacht voor haar perfecte vorm, die eenvoud en rede weet te verenigen in een lichtjes gekromde cirkel. Dit om er in het menselijk oog uit te zien als een nog interessantere vorm dan de exacte cirkel zelf. Het is trouwens ook de enige letter die dezelfde vorm aanneemt bij het schrijven als het uitspreken ervan.

Omdat er slechts vijf (laten we de Y later bespreken, deze kapoen zorgt namelijk voor veel discussie over het juiste aantal) klinkers kunnen zijn, is het belangrijk doordachte keuzes te maken. Tenslotte is het klinker-zijn een ereplaats in het alfabet. Naast de grootsheid en zekerheid van de A, de functionaliteit van de E en de paraatheid van de I, is ook de O een ideale investering. Ze zorgt voor klaarte en vrolijkheid, maar ook voor zuivere esthetiek.

Maar zoals de jonge generatie langzaamaan bezweek onder het opdoemen van Facebook, zo heeft onze O uit gemakzucht ervoor gekozen haar principes overboord te gooien om voorop te lopen van vele 'on-', 'over-' en 'op-'woorden. De voordien buitengewone letter loopt weliswaar meer in de kijker sindsdien, toch zal ze nooit meer dezelfde eenvoudige schoonheid hebben als ze buiten het woord is.

O, o zo perfect, maar o zo beïnvloedbaar.

P

Tijd voor de plezantste letter van het alfabet nu: de P. Hoewel familie van B, heeft deze stemloze kleine broer niet al te veel weg van hem. Natuurlijk kan ook hij opdringerig zijn, al is hij lang niet zo vervelend als B. Neen, P brengt met zijn opgewekte klank pit in de woorden. Geeft u toe dat de klank van P verreweg het dolste van alle medeklanken is. Tijd voor een P-intermezzo! P p p pp p. P p, p p. P pp p p p? P p pp.

Zo zijn pannenkoek (of was het nu net pannekoek, ik heb de laatste vijf seconden de spellingsveranderingen niet meer nagekeken), plomberen, pollepel, pots en piramidaal lang geen doodgewone woorden. Noem het eerder doodleuke woorden*. Toevallig is het niet dat plezier, pret en petulantie met dezelfde letter beginnen. Het zal u vast ook niet verbazen dat deze jongen goed kan opschieten met jolige J. Hoewel P lang niet zo gek is als J, kan hij zich doodamuseren met hem.

P, alle pret in één letter.

*De lezers die zich comfortabeler voelen zonder het prefix 'dood' in voorgaande zinnen, mogen dit gerust weglaten.

Q

Laat ik meteen duidelijk zijn: de Q is de merkwaardigste letter van het Nederlandse alfabet. Wie het hier niet mee eens is, mag meteen dit tekstje verlaten. Neem nu dat men een schaal opstelt (laten we voor het gemak een lineaire schaal nemen) voor de uniciteit van letters en men definieert een waarde 1 voor alledaagse medeklinkers als R, T en K en een waarde 2 voor B. De J zou in dat geval een 5 krijgen, de X een 8,5 en de Y een fatsoenlijke 11. De Q zou duidelijk bovenaan staan met een waarde 17, als het niet meer zal zijn. Neen, deze letter is bizar en apart in elk opzicht. Als u zich nu... Afijn, u begrijpt mij vast wel.

Bekijkt u die Q eens. Een O met een staartje zal u vast lacherig denken. Het lijkt flauw, maar zo is het nochtans. Een jarenlange strijd heerste er enkele millennia geleden tussen de O en de Q om de perfecte O-vorm te mogen zijn in het alfabet. Het zijn A en Z die gekozen hebben voor de frequent voorkomende klinker, eerder dan voor de vreemdsoortige medeklinker, om deze vorm te mogen bezitten. Ze gaven het andere lettertje dan maar diezelfde vorm, met een lelijk streepje aan.

De Q, ze is zo zeldzaam in onze zinnen. Maar als ze erin rondloopt, valt ze u meteen op, is het niet? Ze kan het gevoel van een woord helemaal omver gooien gewoon door er gewoon aanwezig te zijn. Hoewel ze dat wel doen uitschijnen, hebben woorden als quasi, quatch, quota, quadrupeden of quiz lang geen speciale betekenis. Zonder enige reden smijt de Q als geen ander een hoop complexiteit in het woord. Het klinkt meteen als een 'gelegenheidswoord' of een woord dat enkel door hoogwaardige adel uitgesproken mag worden.

Dan heb ik het nog niet gehad over de obsessie van Q voor de letter U. U weet vast wel dat er geen enkel Nederlands woord is waar deze geliefden niet op elkaar volgen. Daarmee is de Q de enige letter die er deze prioriteit koestert. Alsof het lettertje nog niet gek genoeg was...

Q, wat moet ik meer zeggen...

R

"Op zijn zoektocht naar de beginselen van het Nederlandse alfabet, vervolgt de jonge Robbe zijn pad door het donkere bos (zoals dat blijkbaar gebeurt in sprookjes, red.). Het wordt steeds later en in het bos beginnen geluiden op te steken: "rrrrrr". Langzaamaan hoort de jongen het geluid overal rondom hem en de gedachte dat hij niet weet wie of wat het veroorzaakt, maakt hem angstig. "Rrrr rrrrrrrr." Robbe veegt met trillende handen het angstzweet van zijn voorhoofd en kijkt overhaast rond op zoek naar een plaats waar hij zich kan verschansen. Opgelucht vindt hij in de avondschemering een kleine grot. "Die zal wel voldoen tot volgende ochtend" sust Robbe zichzelf. Hij zet zich zo stil mogelijk neer tegen de wand van de inham en trekt zijn knieën tegen zijn lichaam aan. Het geluid is intussen onhoorbaar geworden en de jongen slaakt, zonder er bij na te denken, een opgeluchte zucht. Diep vanbinnen in de grot klinkt meteen een zwaar en rauw antwoord: "RRRRRR". Robbe weet meteen hoe laat het is. Na het wenen met de G, het vechten met de K en het temmen van de N, is het eindelijk zover: Robbe staat oog in oog met de eerste letter van zijn naam: de R."

Ofschoon in bovenstaande inleiding onterecht als angstaanjagend voorgesteld, aanjagend (mocht dit een woord zijn) is de R wel. In vergelijking met andere letters heeft hij een kleine gestalte, maar dit maakt hem zeker geen zachte jongen. Neen, de R is een agressief kereltje, die meer met daden gezegd krijgt dan met woorden. De enige klank die de jongen kan uitbrengen is dan ook 'rrrrrrrr'. Trouwens, de letter die het woord agressief zo agressief maakt, afgezien van de scherpe ie-klank, is niet de A en zeker niet de zachte G, maar (u raadt het nooit) de R.

Maar men mag niet enkel naar zijn slechte kanten kijken. De R zorgt ook voor muziek in het woord. Geen tromgeroffel, diepe tubaklanken of helikoptervluchten zonder dit lettertje. Het is merkwaardig hoe plezant de aanhoudende R-klank in een woord kan zijn, alsof slapstick maar uit één klank zou bestaan. En wat een helikoptervlucht met muziek te maken heeft, dat kan u vast voor uzelf uitmaken.

R, agressie, ritme en af en toe gesnurk.

S

Laag bij de gronds en ronduit flauw zou het zijn om de S enkel het cliché sissende slang of sluw toe te kennen. Net daarom heb ik lang geprobeerd deze verdorie goede benadering van zowel klank als vorm van deze letter te omzeilen... Het is me niet gelukt.

S, zo clichématig.

T

Maak uw borst maar nat, beste lezer, want het is T-tijd nu!

Jawel, het gaat hier om de alledaagse medeklinker die het rijtje P-R-S-T mooi sluit. Deze vier op elkaar volgende (tenminste, voordat O en Q na hun vete uit elkaar werden gebracht) medeklinkers waren het die de woorden kracht en vulling wisten te geven en uiteindelijk in geen zin meer uit te sluiten waren. Samen sloten ze in oude dagen ook het alfabet af.

Van de vier letters is T duidelijk degene met het hoogste aanzien. Trots als een pauw paradeert hij met rechte rug door een heel arsenaal van woorden. U kent hem ongetwijfeld van tomatensoep, tapijthandel, terpentijn, telecommunicatie of eerder van terracottabeeldje, theologiseren, triangulatie, tentamen of thesaurierschap. Anders is hij vast bekend van taxidermie, Thoetmozes III, tuvaluaans, théveninequivalentie...

Ach, hoe naïef van mij. Ik moet jullie natuurlijk niet meer aan elkaar voorstellen: u bent al jarenlang op de hoogte van het bestaan van de T onder zijn duistere vorm: de beruchte dt-fout. Door leerkrachten talloze keren op de hoogte gestelt van deze eenvoudige en toch vergezochte regels, heeft u deze fout jaar na jaar opnieuw gemaakdt. Meestal gebeurt het in een voltooit deelwoord, maar u vind deze stiekeme schelm ook al eens in een persoonsvorm of zelfs in een zelfstandig naamwoort! Elke keer als u ervan overtuigt bent de fout niet meer te maken, zal het onvermijdelijke u toch overvallen op elk onoplettend moment.

T, zonder wie 'letter' enkel 'leer' zou zijn.

U

Niet dat u er om stond te springen, maar het is dringend tijd om de laatste der vijf klinkers te bespreken: de U. Bij de losse uitspraak ervan klinkt het meteen als een belachelijk klinkertje. Spreekt u hem eens vijf keren achter elkaar uit* en u merkt gauw genoeg met wat voor vieze, klasseloze letter u te maken heeft in vergelijking met een elitaire A of een perfecte O.

In tegenstelling tot wat u zou denken als u hem apart laat klinken, is de U de meest bekakte letter van ze allemaal. Beschouw ter bekrachtiging even de woorden unitair, utiliseren, urgent, ultimatum, usance en unicum. En dan ben ik bijna rond met het opsommen van niet-'uit'-woorden. Afgerond 76% van de woorden die in mijn prismawoordenboekje van 2004 voorkomen zijn namelijk al uit-woorden**. Hiervan geven uitverkoren, uiterst, uitmuntend, uitermate en uitgesproken een duidelijk beeld van de hoge dunk die U van zichzelf heeft.

Zonder twijfel had u reeds opgemerkt dat er één belangrijk woord in bovenstaande rijen ontbrak: u. Een aparte alinea is het minste dat ik 'u' kon geven, daar dit het enige woord is dat op zichzelf een letter is. En men mag blij zijn dat de betekenis van dit woord niet gelinkt was aan het woord u-u-u-u-u of uuuuuuuuuuu, wat respectievelijk vrij lelijk of ongezond zou zijn.

U, zonder wie u niets zou zijn.

*Pas hierbij op, beste lezer! Er is mij ter ore gekomen dat het ongezond is deze klank voor lange tijd aan te houden.

**Ieder zo zijn vrijetijdsbesteding.

V

Vieze, vuile, verfoeilijke V. Ze is verderfelijk, vandalistisch en ronduit verwerpelijk.

Vrolijke, vitale, veelbelovende V. Ze is vrijgevig, vriendelijk en ronduit verdienstelijk.

U ziet het, de woordenrijkdom van V zorgt ervoor dat ze aan zowat elke persoonlijkheid toegediend kan krijgen. En dat is meteen de belangrijkste van haar karaktertrekken: veelzijdigheid. In talloze woorden weet ze zich te schikken naar de betekenis van het woord. 'Ver-' (het voorvoegsel waarmee de V groot geworden is) blijkt zowel voor 'moorden' als voor 'liefdheid' te passen - woorden waartussen in mijn ogen nog steeds een niet te verwaarlozen betekenisverschil bestaat.

Maar denk nu maar niet dat de V louter opvulling is, zoals dat eerder van de E of de N werd gezegd. De V heeft namelijk nog een ander facet: haar zachte, rustgevende klank. Die laat woorden veel gemoedelijker overkomen dan ze zijn, in tegenstelling tot wat u zou verwachten met het scherpe uiterlijk van de V. Inderdaad, de sussende vvvvv zegt niets minder dan 'dat het allemaal in orde is'. Maar neemt u de proef op de onnuttige tekst: verkiest u 'vensterbank' of 'kensterbank' voor het woord dat de betekenis van vensterbank heeft? Mijn keuze is vlug gemaakt.

V, laat maar varen, laat maar begaan.

W

En direct volgend op de V, komen we W tegen, gaande van één naar twee scherpe punten. Waarom de mens deze zachte klanken ooit zulke scherpe punten heeft gegeven zal mij altijd een raadsel blijven. Jazeker, ook W laat zich luiden met een zachte, wollige klank. En 'wol' is het enige juiste woord voor de klank van deze letter: beginnende met de vertegenwoordigende W, gevolgd door de eerder neutrale en toch perfecte O en afgesloten door de reeds gekende zachtheid van ongeroosterde marshmallows; de L.

Aansluitend op zijn wolligheid heeft W een nog veel belangrijkere karaktertrek: lompheid. Als een grote en logge jongen heeft hij vaak geen idee van wat er rondom hem gebeurt; het enige dat hij weet is dat de wereld mooi is. Spreek zelf de W eens uit en u zal merken dat uw mond, ofschoon vervuld van vriendelijke wolligheid, er meteen een stuk lomper uitziet.

Denkt u daarbuiten ook eens aan woorden als wereld, water, woord, wil en waarheid. Ze zijn de W toegewezen zonder dat hij er enig benul van had wat ze betekenen. Maar volgt u ook volgend rijtje eens: waar, waarom, wanneer, wie, waarmee, welke en waartoe. Toeval of niet dat al die vraagstellingen van een en dezelfde lompe letter komen?

Mocht u bij deze nog niet overtuigd zijn van de wollige lompheid van de W, aanschouw dan het W-woord dat zo'n duidelijke vertegenwoordiging van deze letter is dat het dit voorgaand betoog totaal overbodig maakt: wombat.

W, de wombatletter.

X

"Op mijn wandel door het alfabet vervolg ik vrolijk fluitend en nietsvermoedend mijn weg, tot plotsklaps de X voor mij opdoemt. Met pijn in het hart zie ik de letter die me de realiteit in mijn gezicht gooit: het einde van het alfabet en dus ook van de alfabetanalyse is nabij. (Nochtans had ik moeten weten dat na de W de X volgde, wat ik in het tweede leerjaar reeds wist.) Door droefheid getroffen probeer ik mezelf moed in te praten. Het mag dan bijna gedaan zijn, er volgen nog drie joekels van letters die een bespreking maar al te zeer waard zijn. Ik veeg de tranen van mijn gezicht en mijn trillende lippen vormen zich voorzichtig tot een levendige glimlach. Tijd voor de X!"

Ach, ik zou hopen boeiende feiten over de X willen neertypen met een uiteenzetting, een synthese en als u wil zelfs een paar tabelletjes. Helaas laat deze letter het vreselijk grote cliché 'mysterieus' niet los. Hij/zij wil verder onbekend blijven in het volledige verhaal. Met twee dwarse balken laat de X zelfs geen alfabetanalyst binnendringen in zijn karakter. Het feit dat het voorvoegsel 'xeno' vreemde betekent of dat de x steevast als onbekende wordt gekozen in de wiskunde, zal dan ook geen wenkbrauwen doen fronsen. Dus ja, de X koos voor de volstrekte anonimiteit. Het zij zo.

X, meer niet.

Y

Een klassiek kostuum, een bolhoed, een wandelstok en passende gezichtsbeharing, met optioneel een monocle en een pijp. Zonder deze attributen zal u de klassieke en stijlvolle Y nooit treffen, al is het om de krant van zijn deurmat te nemen. Net zoveel klasse als een symbooltje aankan, zit vervat in deze letter. Het is dan ook uitzonderlijk dat ik spreek over Y en niet over mijnheer Y. Nochtans komt hij zelden voor en is zelfs dan nog niet al te spraakzaam. Hij kan als geen ander genieten van een deugddoende stilte.

In reeds vervlogen tijden was de 25ste plaats van het alfabet een plaats voor twee letters: de Y en de Y. 't Is te zeggen, vroeger werd de Y, buiten als zelden voorkomende medeklinker, ook als klinker gezien, of zyt gy dat vergheten, miskien? Na lange tijd als tweeklank te worden uitgescholden, koos de Y er dan enkele honderden jaren geleden voor om enkel nog als medeklinker op te treden.

Om nog even te bewijzen dat de Y echt bijna nooit voorokomt, is hier de volledige woordenrijkdom van deze heer: yam, yang, yankee, yard, y-as, Y-chromosoom, yen, yes, yeti, yin, yips, yoert, yoga, yoghurt, yogi, yperiet, ypsilon en yucca. Bedenkt u dan ook even dat eigenlijk al deze woorden werden overgenomen van andere talen. Het voorkomen van de Y in het Nederlands is als gelegenheid vergelijkbaar met het bezoek van de paus aan uw geboortestad. Het is bijna niet denkbaar dat het gebeurt, maar als het zou voorkomen bent u, gelovig of niet, toch vereerd.

Y, een klasseletter.

Z

Het wordt tijd dit alfabetverhaal af te ronden en met welke letter kan dit beter dan met de Z zelf. Z, de letter van Zorro, de verzameling der natuurlijke getallen en slapende stripfiguurtjes, maar toch vooral van het einde en de afloop.

Zoals u weet gaat zo'n afloop gepaard met gevoelens, wat de Z ook tot een gevoelige letter maakt. Woordclusters als zuidelijk-zon-zomer-zwemmen-zwoel-zorgeloos, zoektocht-zintuiglijk-zolder-zakdoek of zwart-zonder-ziekte-zwijgplicht-zwakte hebben geen verdere uitleg nodig en roepen vanzelf een gevoel met de nodige associaties bij u op. Zo is de Z; hij probeert gevoel te leggen in elk woord waar hij in zit.

Ten slotte (alsof Z niet al de hele tijd aan het afsluiten is), wil ik u wijzen op de leidende taak die de Z na duizenden jaren nog steeds in het alfabet vervult. Er mag van alles tussen letters onderling beslist worden, de Z heeft steeds het laatste woord, namelijk zymurgie. Het respect voor de Z is dan ook zeer groot, zoals dat ook is voor de A. Na 25 tekstjes kent u reeds de verscheidenheid van alle letters, die in totaal kan zorgen voor een hoop commotie en wanorde binnen het alfabet. Toch wordt de perfecte rust bewaard dankzij het leidende duo dat meer gezag uitstraalt dan welke wereldheerser ooit: A en Z.

Z, sluit maar af, m'n jongen.

Ø, Œ?

"Dat die loser van een H en zelfs de g (broer van K, red.) vermeld worden in de berichten en wij niet, dat pikken we niet", aldus de klanken Ø en Œ die na het publiceren van het Z-bericht bij mij aanklopten. Ook zij eisen een tekstje op: "al is het er maar één voor ons twee".

Mag ik u voorstellen: Ø, de Nederlandse eu-klank zoals u die kent van het woord beuk en Œ, de Nederlandse oe-klank van onder andere boek. Het zijn twee makkers die als klinkers in woorden vooral...

WAT zegt u?! Dat eu en oe tweeklanken zijn? Foei! Beide klanken zijn in één enkele mondbeweging uit te spreken en verschillen dus in elk opzicht van tweeklanken als ou, ei/ij of ui. Deze zijn combinaties van bestaande lettertjes en klanken, terwijl de oe- en eu-klank trotse onafhankelijke klanken zijn die niets met de O, E of U te maken hebben.

Beweer ik dan dat er zeven klinkers bestaan? Ja, eigenlijk wel. Alleen zijn die schavuiten van een Ø en Œ nooit opgenomen in het alfabet, wat ze (en ook ik, hoor) nog steeds onterecht vinden. Nu, het zijn vooral deugnieten, lorejassen, belhamels, patjakkers dus ze worden ook niet gemist binnen de muren van het Nederlandse alfabet.

Oké, nu is de alfabetanalyse wel degelijk gedaan. Bedankt voor het fervent lezen van deze hoogst onzinnige teksten. De kennis over de verschillende letters zal nu wel volstaan om andere tekst te kunnen typen. Dus ga niet weg: Vertel op, Robin! begint pas...

Ø en Œ, hoe dan ook letters die een eindzin verdienen.