T

Maak uw borst maar nat, beste lezer, want het is T-tijd nu!

Jawel, het gaat hier om de alledaagse medeklinker die het rijtje P-R-S-T mooi sluit. Deze vier op elkaar volgende (tenminste, voordat O en Q na hun vete uit elkaar werden gebracht) medeklinkers waren het die de woorden kracht en vulling wisten te geven en uiteindelijk in geen zin meer uit te sluiten waren. Samen sloten ze in oude dagen ook het alfabet af.

Van de vier letters is T duidelijk degene met het hoogste aanzien. Trots als een pauw paradeert hij met rechte rug door een heel arsenaal van woorden. U kent hem ongetwijfeld van tomatensoep, tapijthandel, terpentijn, telecommunicatie of eerder van terracottabeeldje, theologiseren, triangulatie, tentamen of thesaurierschap. Anders is hij vast bekend van taxidermie, Thoetmozes III, tuvaluaans, théveninequivalentie...

Ach, hoe naïef van mij. Ik moet jullie natuurlijk niet meer aan elkaar voorstellen: u bent al jarenlang op de hoogte van het bestaan van de T onder zijn duistere vorm: de beruchte dt-fout. Door leerkrachten talloze keren op de hoogte gestelt van deze eenvoudige en toch vergezochte regels, heeft u deze fout jaar na jaar opnieuw gemaakdt. Meestal gebeurt het in een voltooit deelwoord, maar u vind deze stiekeme schelm ook al eens in een persoonsvorm of zelfs in een zelfstandig naamwoort! Elke keer als u ervan overtuigt bent de fout niet meer te maken, zal het onvermijdelijke u toch overvallen op elk onoplettend moment.

T, zonder wie 'letter' enkel 'leer' zou zijn.

S

Laag bij de gronds en ronduit flauw zou het zijn om de S enkel het cliché sissende slang of sluw toe te kennen. Net daarom heb ik lang geprobeerd deze verdorie goede benadering van zowel klank als vorm van deze letter te omzeilen... Het is me niet gelukt.

S, zo clichématig.

R

"Op zijn zoektocht naar de beginselen van het Nederlandse alfabet, vervolgt de jonge Robbe zijn pad door het donkere bos (zoals dat blijkbaar gebeurt in sprookjes, red.). Het wordt steeds later en in het bos beginnen geluiden op te steken: "rrrrrr". Langzaamaan hoort de jongen het geluid overal rondom hem en de gedachte dat hij niet weet wie of wat het veroorzaakt, maakt hem angstig. "Rrrr rrrrrrrr." Robbe veegt met trillende handen het angstzweet van zijn voorhoofd en kijkt overhaast rond op zoek naar een plaats waar hij zich kan verschansen. Opgelucht vindt hij in de avondschemering een kleine grot. "Die zal wel voldoen tot volgende ochtend" sust Robbe zichzelf. Hij zet zich zo stil mogelijk neer tegen de wand van de inham en trekt zijn knieën tegen zijn lichaam aan. Het geluid is intussen onhoorbaar geworden en de jongen slaakt, zonder er bij na te denken, een opgeluchte zucht. Diep vanbinnen in de grot klinkt meteen een zwaar en rauw antwoord: "RRRRRR". Robbe weet meteen hoe laat het is. Na het wenen met de G, het vechten met de K en het temmen van de N, is het eindelijk zover: Robbe staat oog in oog met de eerste letter van zijn naam: de R."

Ofschoon in bovenstaande inleiding onterecht als angstaanjagend voorgesteld, aanjagend (mocht dit een woord zijn) is de R wel. In vergelijking met andere letters heeft hij een kleine gestalte, maar dit maakt hem zeker geen zachte jongen. Neen, de R is een agressief kereltje, die meer met daden gezegd krijgt dan met woorden. De enige klank die de jongen kan uitbrengen is dan ook 'rrrrrrrr'. Trouwens, de letter die het woord agressief zo agressief maakt, afgezien van de scherpe ie-klank, is niet de A en zeker niet de zachte G, maar (u raadt het nooit) de R.

Maar men mag niet enkel naar zijn slechte kanten kijken. De R zorgt ook voor muziek in het woord. Geen tromgeroffel, diepe tubaklanken of helikoptervluchten zonder dit lettertje. Het is merkwaardig hoe plezant de aanhoudende R-klank in een woord kan zijn, alsof slapstick maar uit één klank zou bestaan. En wat een helikoptervlucht met muziek te maken heeft, dat kan u vast voor uzelf uitmaken.

R, agressie, ritme en af en toe gesnurk.

Q

Laat ik meteen duidelijk zijn: de Q is de merkwaardigste letter van het Nederlandse alfabet. Wie het hier niet mee eens is, mag meteen dit tekstje verlaten. Neem nu dat men een schaal opstelt (laten we voor het gemak een lineaire schaal nemen) voor de uniciteit van letters en men definieert een waarde 1 voor alledaagse medeklinkers als R, T en K en een waarde 2 voor B. De J zou in dat geval een 5 krijgen, de X een 8,5 en de Y een fatsoenlijke 11. De Q zou duidelijk bovenaan staan met een waarde 17, als het niet meer zal zijn. Neen, deze letter is bizar en apart in elk opzicht. Als u zich nu... Afijn, u begrijpt mij vast wel.

Bekijkt u die Q eens. Een O met een staartje zal u vast lacherig denken. Het lijkt flauw, maar zo is het nochtans. Een jarenlange strijd heerste er enkele millennia geleden tussen de O en de Q om de perfecte O-vorm te mogen zijn in het alfabet. Het zijn A en Z die gekozen hebben voor de frequent voorkomende klinker, eerder dan voor de vreemdsoortige medeklinker, om deze vorm te mogen bezitten. Ze gaven het andere lettertje dan maar diezelfde vorm, met een lelijk streepje aan.

De Q, ze is zo zeldzaam in onze zinnen. Maar als ze erin rondloopt, valt ze u meteen op, is het niet? Ze kan het gevoel van een woord helemaal omver gooien gewoon door er gewoon aanwezig te zijn. Hoewel ze dat wel doen uitschijnen, hebben woorden als quasi, quatch, quota, quadrupeden of quiz lang geen speciale betekenis. Zonder enige reden smijt de Q als geen ander een hoop complexiteit in het woord. Het klinkt meteen als een 'gelegenheidswoord' of een woord dat enkel door hoogwaardige adel uitgesproken mag worden.

Dan heb ik het nog niet gehad over de obsessie van Q voor de letter U. U weet vast wel dat er geen enkel Nederlands woord is waar deze geliefden niet op elkaar volgen. Daarmee is de Q de enige letter die er deze prioriteit koestert. Alsof het lettertje nog niet gek genoeg was...

Q, wat moet ik meer zeggen...

P

Tijd voor de plezantste letter van het alfabet nu: de P. Hoewel familie van B, heeft deze stemloze kleine broer niet al te veel weg van hem. Natuurlijk kan ook hij opdringerig zijn, al is hij lang niet zo vervelend als B. Neen, P brengt met zijn opgewekte klank pit in de woorden. Geeft u toe dat de klank van P verreweg het dolste van alle medeklanken is. Tijd voor een P-intermezzo! P p p pp p. P p, p p. P pp p p p? P p pp.

Zo zijn pannenkoek (of was het nu net pannekoek, ik heb de laatste vijf seconden de spellingsveranderingen niet meer nagekeken), plomberen, pollepel, pots en piramidaal lang geen doodgewone woorden. Noem het eerder doodleuke woorden*. Toevallig is het niet dat plezier, pret en petulantie met dezelfde letter beginnen. Het zal u vast ook niet verbazen dat deze jongen goed kan opschieten met jolige J. Hoewel P lang niet zo gek is als J, kan hij zich doodamuseren met hem.

P, alle pret in één letter.

*De lezers die zich comfortabeler voelen zonder het prefix 'dood' in voorgaande zinnen, mogen dit gerust weglaten.

O

In dit bericht is alweer een pracht van een letter te bespreken: de O. Alvorens ook maar iets van haar karakter uit de doeken te doen, wil ik even uw aandacht voor haar perfecte vorm, die eenvoud en rede weet te verenigen in een lichtjes gekromde cirkel. Dit om er in het menselijk oog uit te zien als een nog interessantere vorm dan de exacte cirkel zelf. Het is trouwens ook de enige letter die dezelfde vorm aanneemt bij het schrijven als het uitspreken ervan.

Omdat er slechts vijf (laten we de Y later bespreken, deze kapoen zorgt namelijk voor veel discussie over het juiste aantal) klinkers kunnen zijn, is het belangrijk doordachte keuzes te maken. Tenslotte is het klinker-zijn een ereplaats in het alfabet. Naast de grootsheid en zekerheid van de A, de functionaliteit van de E en de paraatheid van de I, is ook de O een ideale investering. Ze zorgt voor klaarte en vrolijkheid, maar ook voor zuivere esthetiek.

Maar zoals de jonge generatie langzaamaan bezweek onder het opdoemen van Facebook, zo heeft onze O uit gemakzucht ervoor gekozen haar principes overboord te gooien om voorop te lopen van vele 'on-', 'over-' en 'op-'woorden. De voordien buitengewone letter loopt weliswaar meer in de kijker sindsdien, toch zal ze nooit meer dezelfde eenvoudige schoonheid hebben als ze buiten het woord is.

O, o zo perfect, maar o zo beïnvloedbaar.